Atanmayan Öğretmenler

                                     Atanmayan Öğretmenler (*)

                                                                                                                                RECEP NAS

 

     "Öğretmen açığı yok, tersine fazlalık var", böyle buyurdu partili Cumhurbaşkanı. Bunu  atanması için yalvaran öğretmene söyledi, duygudaşlık kurmadan. Milli Eğitim Bakanı,  Cumhurbaşkanı'nın sözlerine gerekçe bulmaya çalışsa da öğretmen açığı olduğunu söyledi, ama sadece kabullendi ve sustu. 100 bini aşkın öğretmen açığı var, atanmayan öğretmen sayısı 400 binden fazla. Hazine ve Maliye Bakanı'ysa "Bütçe elverirse atarız" dedi. 

     Eğitimden para esirgenmez. Kalkınmış, gelişmiş ülkeler, eğitime büyük yatırım yapanlar, örneğin Güney Kore. Asıl eğitimden 'tasarruf' olmaz.

     Atanmayan öğretmenler sık sık bir araya gelip atanmak istiyoruz diye haykırıyorlar. Yıllardır işsizler, atanmayı bekliyorlar. Yönetim kapı duvar. Onların deyişiyle, gözleri var görmüyorlar, kulakları var işitmiyorlar. Çoğalın, dendi, çoğaldılar, ama şimdi iş isteyince dağılın diyorlar. Devlet size iş bulmak zorunda değil, dediler. Oysa iş alanları yaratmak sosyal devletin görevidir, anayasal zorunluluktur. 

     Kaç yıl sonra kaç öğretmen gerekli, bunun planı yapılmadan, hesapsız kitapsız eğitim fakülteleri açıldı. Yükseköğrenimlilerde işsizlik % 30 dolayında. Lise çıkışlı işsiz yerine ola ola yükseköğrenimli işsiz oldular. Atanmayan öğrencilerimle karşılaşıyorum zaman zaman, sınavı kazanamadık, diyorlar. Doğrusu bu değil, yüksek not alsalar da atamıyorlar.  Birkaç yıl oldu, 'yunus' denilen motosikletli polisler önümden geçiyorlardı. Biri tam önümde durdu, indi, kaskını çıkardı, "Hocam" diye sarıldı bana, atanmayınca, ne yapsın, polis olmuş, 'öğretmen polis'.  'Öğretmen pazarcı', 'öğretmen garson' var artık. 

   Atanmayan öğretmen mutsuz, ya utana sıkıla baba eline bakıyor ya da bir iş bulabilirse boğaz tokluğuna çalışıyor. Bunalıma girip canına kıyanlar az değil. Can bu can, bir can olsa az mı sayılacak... Atananlar mutlu mu sanki. Eğitim-Sen'in araştırmasına ( 2020) göre, öğretmenlerin % 70' i ekonomik koşulları daha iyi olan bir iş bulsa mesleğini bırakmayı düşünüyor. Atadıklarını da sözleşmeli çalıştırıyorlar, iş güvencesinden yoksun... Ücretliyse dersbaşı ücret alıyor, ders yoksa ücret de yok. Sadece iş günlerinde sigortalılar. Akla gelen soru şu: Öğretmen açığını ücretlilerle mi gidermeye çalışıyorlar? Basına yansıyor, 'pedagojik formasyon'u olmayanlar bile ücretli çalıştırılıyormuş.  

      Atatürk dönemine bir bakalım. Genç Türkiye Cumhuriyeti öğretmene saygınlık kazandırdı. Öyle ki Atatürk, milletvekili aylıklarının öğretmen aylığını geçmesini istemedi. Öğretmenlerin gönlünde yaşayan Mustafa Necati, yeni atanan öğretmenlere 'Öğretmen arkadaş', 'Yavrum' diye başlayan, 'Gözlerinden öperim', Sevecenlikle kucaklarım' diye biten kişiye özel mektuplar yazdı. Öğretmenlerin valilerce, kaymakamlarca karşılanmasını sağladı. Öğretmenlerden "Fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür" kuşaklar yetiştirmeleri istendi.

      Şimdiyse sormayan, sorgulamayan, eleştirel düşünmeyen, boyun eğen, dinci ve kinci kuşaklar yetiştirilmek isteniyor. Oysa yeni kuşağın 21. yy. becerileriyle donanması gerekir: sorun çözme, yaratıcılık, önderlik, iletişim becerisi, esneklik, eleştirel düşünme, hesap verebilirlik, özyönlendirme, üreticilik, ilişki yönetimi, girişkenlik (inisiyatif alma)...

     Bir ülke için 21. yy. becerileriyle donanmış, yetişmiş insan gücü en önemli varsıllıktır. Öğretmen de insan yetiştirmede  temel öğedir. Öğretmeni küstürmeyin, dışlamayın, mutsuz etmeyin. Onlar Atatürk'ün 'irfan ordusu'dur. 

     

---------------------------------------------------------------------------------------

(*) Bu yazı Cumhuriyet gazetesinde ( 12 Temmuz 2021) yayımlanmıştır.

UBUNTU

                                                                 UBUNTU (*)

                                                                                                                           Recep Nas

 

      Bir öğrencim anlattı. Eskişehir’de merkezi bir ilkokulda çalışıyordu, 5. Sınıf öğretmeniydi. 5. Sınıflar üç şube, öğrencim 3/B’yi okutuyor. Durduk yerde müdür tutturmuş, 5. Sınıflar bilgi yarışması yapacak, itiraz işe yaramamış. Herkes biliyor, sonuç belli, 5/A kazanacak. Çünkü orda Ayça var, Ayça günde iki yüz test çözüyor.

     “Ben” dedi öğrencim, “öğrencilerimi ruhsal olarak hazırladım. Kazanamayabilirsiniz, hiç sorun değil, siz gene benim sevgili, başarılı öğrencilerimsiniz.”

     Bilinen oluyor, 5/A kazanıyor. 5/C öğrencileri ağlıyor. Biri daha ağlıyor, Ayça… Bir soruyu bilememiş. “Ben Ayça’yım, nasıl bilemem.”

      Yarışma, ülkemizde, ne yazık ki, çocukları güdüleme aracı olarak kullanılıyor. Yarışma belki birkaç çocuğu güdüleyebilir, kamçılayabilir. Ama yarışma birçok çocuğu tedirgin eder, üzer, yıpratır. Öğretirken yapıldığı gibi güdülerken de bireysel özellikler dikkate alınmalıdır (Razon, 1987: 14).

     İşbirliği oyunları akımının öncülerinden biri olan Terry Orlic, yarışmanın çocukları yalan söylemeye, aldatmaya, zarar vermeye, başkalarının kazanmasını engellemeye yönelttiğini söylüyor. Öyle ki, çocuk, ya başaramazsam duygusu içinde kendini işine veremez. Amaç kazanmak olunca öğrenmek amaç olmaktan çıkar. Onun için çocuğa işbirlikli çabaya, küme başarısına değer vermeyi öğretelim (Shapiro, 1998: 227). İşbirliği, çocukların kazanmaları gereken 21. yy. becerilerinden biridir zaten.

     Yerel bir televizyonda (Bursa) bir ‘çocuk izlencesi’ vardı. Her hafta değişik okullardan çocuklar konuk oluyor, onlarla değişik konular tartışılıyordu. O haftanın konusu: hobilerimiz, fobilerimiz… Çocuklara hobileri, fobileri soruldu. Birkaç çocuktan sonra biri, hobim kazanmak, fobim kaybetmek, dedi. Sonraki çocuklar da – belki yeni bir şey bulamadıklarından – aynı şeyi söylediler. Eyvah! dedim, içim acıdı, üzüldüm, nasıl yetişiyor çocuklar diye, ille de kazanmak... Sonuncu çocuk, ben arkadaşlarım gibi düşünmüyorum, kaybetmek benim fobim değil, dedi. Oh be, diyecektim, dememe kalmadan arkadan ekledi, çünkü ben hiç kaybetmem! (Nas, 2012: 160)

     Bir çocuk arkadaşlarını ille de geride bırakmak istiyorsa, herkese üstünlüğünü kabul ettirene kadar kendinde aşağılık duygusu oluşuyorsa rekabet sağlık bozucudur. Gene bir çocuk kinciyse, rakip saydıklarına diş biliyor, onların yenilgisi karşısında sevinç duyuyorsa rekabet artık bir hastalığa dönüşmüş durumdadır (Jersild, 1979: 322).   

     Aşağıya öğretmen adaylarının ‘bilgi yarışması’na ilişkin izlenimleri yazılmıştır.

     “(…) Yarışma sonunda birinci olduk. Bu birincilikle kendime güvenim daha da arttı. Arkadaşlarımın gözünde hep çalışkan, yarışmada birinci olan kızdım. Bu beni hep yüceltti. İlk günlerde çok mutluydum. Fakat gitgide üzerimdeki baskı artmaya başladı. İki yıl sonra 8. sınıfa geçmiştim. Gene bilgi yarışması vardı. Gene aynı sonuç benden bekleniyordu. Fakat ben yarışmaya katılmak istemiyordum. En sonunda katıldım. Sorulan soruların cevaplarını biliyordum ve bir türlü aklıma gelmiyordu. Herkes benden cevapları bekliyordu. Kendimi kafeste hissediyordum. O dakikalarda döktüğüm teri unutamam. Ve yarışma sonunda sonuncu olduk. Yıkılmış ve yıkmıştım. O günden sonra kimseyi bir yarışma içerisine sokmamaya karar verdim. Şu anda bir öğretmen adayı olarak öğrencilerimi kesinlikle yarıştırmayı düşünmüyorum. Benim çocuklarım, benim yaşadıklarımı yaşamasın” (D. Ç. , Ekim 2006). 

     “(…) Yarışmada biz 2. olmuştuk. Tabii bu sonuç arkadaşlarımız arasında alay konusu olmuştu. Onlara göre öğretmenin gözüne girmeyi başaran bizler mutlaka 1. olmalıydık. (…)[A]nladım ki öğrenciler arasında seçime, farklılığa yol açacak hiçbir olayın yaşanmaması gerekiyordu. Çünkü bu durum küçük yaştaki o çocukların dünyasını yıkabilir, psikolojisini bozabilir. İlkokul çocuğu için arkadaş kavramı çok önemlidir. Bu kavramı yitirmesi büyük bir sorun olabilir hayatında. (…)” Hülya Köse, Ekim 2006)

     “(…) Yarışmaya sadece üç kişi çıkacaktı ama biz tam sekiz kişiydik. O gün favoriler açıklandı ve ben yoktum. O gün orada yarışmaya katılanları gerçekten çok kıskandım. O an yarışmaya girdim diye kendimden nefret ettim, çünkü hem kötü duygular içindeydim hem de kendim için ölene kadar başarısızlık anlaşması imzalamıştım. Bu kötü duygu hiçbir yarışta beni bırakmadı (…) Şimdiki aklım olsa bilgi yarışmasına katılmazdım. Kendi çocuklarım olacak öğrencilerimin de bilgi yarışmasına girmelerini engellemek için elimden geleni yaparım (Aynur Öztürk, 2003).

     Tabii ‘yumuşak yarışma’lar yapılabilir. Örneğin beden eğitimi dersinde takımlar oluşturulup oyun niyetine yarışmalar yapılabilir, yapılıyor zaten. Ama kazananın başı göğe ermesin, yitiren de yerin dibine geçmesin. Yas evinde düğün olmaz, diye bir atasözümüz var ya, ne kazanan düğün yapsın ne de yitiren yas tutsun.

     Ruh sağlığı eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır. İyi öğretmen öğrencilerini ölümüne bir yarışa itmez (Yörükoğlu, 1978: 59).

     Liselerarası ‘halk oyunları yarışması’ mı yapılsın, ‘halk oyunları şenliği’ mi? Hangisinde arkadaşlar edinilir, sımsıcak ilişkiler, belki de yaşam boyu sürebilecek dostluklar kurulur?

     İlköğretim okulları futbol karşılaşmalarında son maç oynanırken, çocuğun biri son dakikada penaltı kaçırmış. Beden eğitimi öğretmeni bu çocuğun önünde diz çökmüş,

     “Benim hayatımı bitirdin!” demiş. Breh breh breh… Bu öğretmenin ‘ubuntu’dan haberi yok. 

     Bir antropolog, Afrikalı bir kabilenin çocuklarıyla birlikteyken “Hadi bir oyun oynayalım” diyor. "Yan yana dizilin. Şimdi şu ağaca koşacaksınız. Birinci olan ağacın altındaki meyveleri yiyecek. Başla!” Ama o ne, çocuklar el ele tutuşup birlikte koşuyorlar, ağaca birlikte varıyorlar, meyveleri de gülüş cümbüş birlikte yemeye başlıyorlar. Antropolog şaşırıyor, neden böyle yaptıklarını soruyor. ‘Ubuntu’ yaptık diyorlar. Nasıl olur da öbürleri mutsuzken sadece biri mutlu olabilir (Bütün Dünya dergisi, Ocak 2018).

     Ubuntu, Bantu dilindeki (Güney Afrika) bir kavram, ‘insanlık bağı’ anlamına geliyor. Özü şu: “Ben, ben olduğum için sen, sensin” ya da “ben, biz olduğumuz zaman benim.”

     Nobel Barış Ödülü sahibi (1984) Güney Afrikalı Teolog Desmont Tutu, ‘ubuntu’yu şöyle açıklıyor: ‘Ubuntu’ya inanan bir insan değerlerine açıktır. Başkaları iyi ve yetenekli olduğunda kendini tehdit altında duyumsamaz. Daha büyük bir bütünün parçası olduğunu bilir, bu da onu özgüvenli yapar. Değerleri çiğnendiğinde kendini de ezilmiş duyumsar (Günsel, 2020).

     Amerika’da özellikli (otistik, down sendromlu…) çocukları koşturup yarıştırmak istemişler. Yüzlere seyirci var. Komut veriliyor, çocuklar fırlıyorlar, ama bir çocuk ikinci adımında tökezleyip düşüyor, başlıyor ağlamaya. İlerleyen çocuklar duruyorlar, hepsi birden geri dönüyor, düşen çocuğu kaldırıp el ele tutuşarak yürüyorlar, birlikte göğüslüyorlar ipi. Ne sahne ama… Herkes gözyaşları içinde çılgınca alkışlıyor. Ne güzel ders vermişler büyüklere, yarışmıyoruz işte!

     İlle de yarışmaysa çocuk kendisiyle yarışsın.

 

 

                                                         KAYNAKÇA

 

Günsel, Elif (2020) “Afrika Hümanizmi” Cumhuriyet, 15.03.2020

Jersild, Arthur T. (1979) Çocuk Psikoloji (Çev. Gülseren Günçe) Ankara: AÜEF Yay: 79

Nas, Recep (2012) İnsan Olmak Öğretmen Olmak Bursa: Ezgi Kitabevi

Razon, Norma (1987) “Öğrenme Olgusu ve Okul Başarısını Etkileyen Faktörler” Ankara:

     TED Eğitim ve Bilim dergisi Sayı: 63: (13-20)

Shapiro, E. Lawrance (1998) Yüksek EQ’lü Çocuk Yetiştirmek (Çev. Ümran Karal) İstanbul: Varlık Yay

Yörükoğlu, Atalay (1978) Çocuk Ruh Sağlığı Ankara: T. İş. Bankası Kültür Yay.

-------------------------------------------------------------------------------------------

 (*) Bu yazı ÇAĞDAŞ EĞİTİM KOOPERATİFİ'nin e - dergisi olan ÇAĞDAŞ BAKIŞ'ta (Haziran 2021 Sayı: 39) yayımlanmıştır. (48-49)    

  

    

DİLBİLGİSİ NEYE YARAR?

                                                  DİLBİLGİSİ NEYE YARAR? (*)

 

                                                                                                            Recep Nas

                                                                                                                                

     1960’lı yıllarda yasa gereği devlette çalışanların en az ilkokul çıkışlı olmaları zorunlu kılındı. O güne kadar ilkokul öğrenimi olmayan çok çalışan vardı, özellikle hademeler, şimdiki adıyla hizmetliler… Onlar için belli okullarda sınavlar yapıldı. Sorulara verilen birçok yanıt fıkra gibiydi, bunlar dilden dile dolaşırdı. O yıllarda öğretmen olan halk müziği sanatçısı Hüsamettin Subaşı anlatmıştı. Hademeye, sıfat nedir, diye sormuşlar. Zoru beklerken kendince kolayca yanıtlayacağı bir soru bu, sevinmiş. İki eliyle yüzünü sıvazlayarak,

     “ Allah iyiliğini versin hocam, ahaaa sıfat” demiş.

     Bu olmadı, diyorlar. Sana bir soru daha: Ali camı kırdı, tümcesini öğelerine ayır. Ne bilsin, öylece duruyor. Hadi, diyorlar.

     “Ali camı kırmış. Hocam diplomayı ver, ben o camı taktırırım.”

     İlerlemiş yaşta sınava çekilen bu kişi içinden, ”Hocam, bunları bilince okulu daha iyi mi temizleyeceğim sanki” demiş midir, bilemeyiz. 

     Türkçeyi, anadilimiz diye bildiğimizi, öğrendiğimizi sanmak yanlıştır, dilimize de saygısızlıktır. Anadili edinme süreci doğumla başlar, yaşam boyu sürer.

     Rıfat Ilgaz’ın Türkçemiz başlıklı şiirinden:

     Annenden öğrendiğinle yetinme/Çocuğum, Türkçeni geliştir. /Dilimiz öylesine güzel ki/Durgun göllerimizce duru, /Akarsularımızca coşkulu… / Ne var ki çocuğum, /Güzellik de bakım ister!

     Goethe arkadaşlarına soruyor, okuma-yazmayı ne kadar zamanda öğrendiniz? Arkadaşları birbiriyle yarışırcasına yanıtlıyor soruyu. Biri altı ayda diyor, biri beş, biri de üç ayda diyor. Goethe sakince, ben hâlâ öğrenmeye çalışıyorum, diyor. Okumayı öğrenmek sanatların en güç olanıdır, diyen de o zaten.

    Anadili eğitimi başta dört temel beceriyi (okuma, yazma, konuşma, dinleme), dilbilgisini, sözcük çalışmasını, yazım kurallarını, el yazısını kapsar (Göğüş, 1990: 871) Türkçe dersi bir bütündür. Bu etkinlikler birbirinden kopuk, ayrı değil. Aralarında güçlü bir bağ vardır,  birbirini tamamlar, besler, destekler. Konuşulan yazılır, yazarken yazım alışkanlıkları edinilir. Okudukça sözcük dağarcığı zenginleşir, sözcük dağarcığı zenginleşen kişi daha doğru, daha düzgün, daha etkili konuşmaya, yazmaya başlar.

      ‘Ekşi Sözlük’te bir kullanıcı dilbilgisi için, “Dilde kural dayatan, var olan dil yerine var olması gerektiğine inandıkları dili anlatan dilbilimcilerin izlediği dilbilim dalı” dese de, dilbilgisi, dilin işleyişini, sunduğu düzeni tüm yönleriyle inceleyen bir bilim dalı. Bu bağlamda dildeki ses, biçim, sözdizimi, anlam ilişkilerini işler (Özdemir, 2014: 12). Başka bir deyişle, dilbilgisi, dilin yapısını, bu yapının öğelerini, bu öğelerin tümce, metin oluşturmak için düzenlenişlerini inceleyen bir çalışma alanı (Kocaman, 1990: 862).

     Uzun süre gençlerin anlama-anlatma yetersizlikleri, dil yanlışları dilbilgisi eksiğine bağlanmış, daha çok dilbilgisi öğrenmeleri istenmiştir. Ne ki dilbilgisiyle yazma yeteneği arasındaki bağıntı zayıf. Yetenekli bir yazar bir tümceyi yeterince çözümlemeyebilir. Dil kurallarını çok iyi bilen birinin de anlatımı yeterli olmayabilir. Dil kurallarla öğrenilmiyor. Tersine, kural, dil öğrenilirken kazanılıyor. İnsan, tıpkı dilin ses dizgesi gibi, biçim özellikleri, yapısı ve sözdizimi kuruluşunu da anadilini öğrenirken kapar.  Anadili öğretiminde dilbilgisi tek başına yeterli olamaz, doğrudan dilin iyi bir biçimde kullanılmasını sağlayamaz (Bozkurt, 2004: 339-340 – Aksan, 1975). Dil beceriler toplamıdır. Bu beceri yalnızca bilgi vererek, kural öğretilerek kazandırılamaz.  

     Sakın ha, böyledir diye dilbilgisi yararsız sayılamaz. Dilbilgisi kavramları saptar, terimleri koyar. Öğrenciye, yanlışları dilbilgisinin belirlediği kurallar ölçü alınarak gösterilir (Bozkurt, 2004: 340).

 Ne ki dilbilgisi, Türkçeyi öğrenmek, etkili kullanmak için işe koşulan yardımcı bir etkinliktir. Dilbilgisi araçtır, amaç değil. Bu etkinlik, çocukların tam ve doğru anlamalarına (okuma-dinleme) duygularını, düşüncelerini doğru, düzgün, etkili olarak anlatmalarına (konuşma-yazma), yardımcı olursa işe yarar, işlevsel olur.

     Ama öyle olmuyor işte… Akatlı’nın (2002^a: 23) saptaması acı verici: ”Liseden mezun olup da üniversiteye gelen öğrencilerin büyük bir çoğunluğu, bırakınız herhangi bir edebiyat eserini inceleyip yorumlayacak kadar anlayabilmeli, herhangi bir konuda eli yüzü düzgün bir sözlü sunum yapamayacak, kendi sorunları ile ilgili birkaç paragraflık bir yazıyı kaleme alamayacak ölçüde dilsizleşmiş durumdadır bugün”

         Yineleyelim, kuru kuruya ezberlenen tanımların, kuralların eğitsel değeri yok. Önemli olan, çocuğun Türkçeyi doğru, bilinçli, etkili, duyarlılıkla, güvenle kullanmasıdır. Soyut bir dilbilgisi etkinliği çocuğu dilden, yazmaktan soğutabilir. Fuat Baymur (1948: 13) yıllar önce söylemiş: Çocuğun yazarken yazım yanlışı yapmaması için önlem alınmalı, ama yazım çalışması çocuğu yazmadan soğutmamalıdır.  İşte bir öğrencinin söylediği:” Türkçeyi pek sevmem. Çünkü çok karışık bir şey. Neden? Çünkü araya virgül koy, onu koy, bunu koy derken insan sıkılıyor” (Gülüm-Gönen, 2001: 148) Türkçede Yazım Sorunları başlıklı toplantıda (*) bildiri sunan öğrenci (M. Yeşim Yazıcıoğlu) şu saptamayı yapıyor: “Yazım alanındaki sorunlar karşısında bunalan öğrencilerde Türkçeden kaçış eğilimi artıyor” (Alpay, 2002) Bu kaçış eğilimini artıran nedenlerden biri de, Türkçenin kurallarına ilişkin görüş birliğinin olmaması, birbirinden farklı anlayışlarda, çok sayıda dilbilgisi kitabıyla yazım kılavuzunun bulunması… (Alpay, 2000:5) İşte en çarpıcı örnek: Bugünkü Türk Dil Kurumu dilbilgisinin ayrı yazılmasını öneriyor.

     Montaigne’in başka bir açıdan itirazı var: “Okullarda bize erdemi aramayı, bilgeliği kucaklamayı değil de sadece bu sözcüklerin türemiş hallerini, köklerini öğrettiler.”

     Dilbilgisi her şey değil, ama hiçbir şey de değil. Bir dilbilgisi uzmanı gemiyle dünya gezisine çıkıyor. Tatlı dilli, hoşsohbet bir adam. Kaptanla söyleşirken bir ara soruyor,

     -Kaptan, dilbilgisi bilir misin?

     -Bilmem.

     -Yapma kaptan, olmadı şimdi… Hayatının yarısı gitti!

      Kaptan bozulmuş, ama ses çıkarmamış. Birkaç gün sonra deniz patlıyor, fırtına, boran… Gemi uçsuz bucaksız denizde fındık kabuğu gibi savruluyor. Görevliler oraya buraya telaş içinde koşturup önlem almaya çalışıyorlar, yolcular korku dolu bakışlarla onları izliyorlar. O karmaşada kaptan, beti benzi atmış dilbilgisi uzmanıyla burun buruna geliyor. Bu kez kaptan soruyor,

     “Yüzme bilir misin?”

     “Bilmem…”

     Kaptan taşı gediğine koyuyor,

     “Öyleyse hayatının tümü gitti.”

     İstanbul’da 26 Eylül 2019 günü deprem olmuştu, herkes kaygılanıp yakınlarından haber almaya çalışınca telefonlar kitlenmişti. Demet Akalın o gün bir tweet yazmış: “Bu wtsup kim çıkardıysa Allah razı olsun! Telefonlar kaput! Oha be kardeşim, b.k gibi fatura göndermeyi biliısun ama” İletisindeki yazım yanlışlarına tepki gelince de – kaptan gibi düşünüyor olmalı ki – şöyle yazmış: “Sanki ölünce dilbilgisi lazım olcak hayy allahım ya.”

   Yazıma ilişkin yanlışlıklar – daha çok – okuma alışkanlığı olmayan, dolayısıyla sözcüğün doğru yazılışını görmeyen, kulaktan dolma öğrenen kişilerin konuşmalarında, yazılarında görülüyor. Başka bir deyişle, yazım yanlışlıkları, okuma yoluyla değil, kulak yoluyla öğrenilen sözcüklerde görülüyor (Başkan, 1988: 416-435).

     Acı ama, ‘bıkkınlık’ yerine ‘bıtkınlık’, ‘eğitim’ yerine ‘eyitim’ yazan öğretmen adayına rastladım ben. ’Mütevazı’ diyeceklerine ‘mütevazi’ diyenler hiç de az değil. Dil bilinci, dile saygısı olsa, söylediğinden, yazdığından kuşkulansa da sözlüğe baksa doğru olanı öğrenecek.  Dilimizde ‘mütevazı’nın ne güzel bir eşanlamlısı var: alçakgönüllü. Bunu ne yanlış söyler ne de yanlış yazar. Mahzur yerine sakınca deyiverse, ‘mahsur’ deme yanlışından kurtulacak. 

    Tabii ilkin düşünmeyi öğretmek gerekir, hele de eleştirel düşünmeyi. Dil-düşünce ilişkisi, bir kâğıdın iki yüzü gibidir (Akatlı, 2002^b: 75). Dille düşünce birbirine çok sıkı bağlarla bağlı.

    Doğru yazmak için ilkin doğru konuşmak gerekir. Buyurun, günlük dilden alınan birkaç örnek:

     *Bu, doğanın tabiat kanunu…

     *Kanunda böyle bir yasa maddesi yok.

     *İçeri ve dışarı çıkarken kapıyı kapatınız.

     *Hayattaki yaşam mücadelesi…

     *Bu soruların cevapları yanıtsız kaldı.

     *Esnaf siftah bile yapamadan gününü gün ediyor.

     *Kapalı spor salonuna dışardan ithal edilen…

     *Özetlere kadarki süreçte… (Ayaktopu yorumcusu)

     *Yararlı olduğu kadar faydalı da…

     *Türk futbolu bir yerlere geldi, bunu da itiraf etmek gerekir.

     Yerine göre salınım mı-salım mı, adına mı-için mi, çözme mi-çözümleme mi, gerçekleştirildi mi-yapıldı mı, süre mi-süreç mi, anadil mi- anadili mi, nasılsa mı- nasıl olsa mı, yaşam mı-yaşantı mı, hangisi? Biraz özen, dikkat, duyarlılık yetebilir… Yıllar oldu, müfettişken, bir köy okulunda izin defterini inceliyordum, izin nedeni olarak hep ‘mücbir’ yazılmıştı. Bu sözcüğün anlamını bilmiyordum, sordum, bilen çıkmadı. Yıllar önce biri bu sözcüğü yazmış, hepsi de yinelemiş, ama hiçbiri anlamını merak edip de sözlüğe bakmamış.

     Derler ki, değme yazar bir çırpıda bir bölümceyi (paragraf) bile yanlışsız yazamaz. Doğrudur, aklına geliveren, kaleminin ucuna akan düşünceleri, unutmadan çarçabuk yazarken yazıma, sözdizimine yeterince dikkat edilmeyebilir. Can alıcı soru şu: Yazma mı, yazım mı, hangisi öncelikli? Önemli olan geri dönüp bir daha, bir daha okuyup noktalama imlerinden, sözdizimine, yazıma kadar gözden geçirmek, bunu da alışkanlığa dönüştürmektir. Oscar Wilde’ın sözü bu: “Öğlene kadar bir şiirimin üzerinde çalıştım, bir virgülü attım. Öğlenden sonra o virgülü yerine koydum.” Yakup Kadri Karaosmanoğlu da şöyle diyor: “Bazen bir sayfayı üç günde, dört günde yazdığım olur. Çok zahmetli yazı yazıyorum. Çünkü son derece titizimdir. Mesela bir sayfada aynı kelimenin iki defa tekrarlanmasına razı olamam. Gece uykudan uyanır, onu silerim, yerine başkasını yazarım.”

     Bir ilköğretim okulu müdürünün yazdığı bir tümce bu: “Okuma alışkanlığı kazındırmak için aile evde, okulda öğretmenler tarafından yapılırsa; okumaya ve araştırmaya davranışlarla yönlendirme yapılırsa, okuma alışkanlığı pekişecektir.” Yazısını bitirdikten sonra okumadı mı, okudu da yanlışlarını göremedi mi, hangisi? (Hepçilingirler, 2004)

     En çok bağlaç olan ‘de’nin, soru eki olan ‘mi’nin ayrı yazılmasında sorun yaşanıyor. Feyza Hepçilingirler (2004) yazmıştı, bir taşıtta yazılı olan söz: “Birsen birde Hülya”. Sanki üç ad gibi. Talat Sait Halman, gençler madem zorlanıyorlar, kaldıralım şu kuralı, demişti. Şu örnek yardımcı olabilir mi? “Bu odada soba var, bakın, bu odada da soba var.”   

     Dil becerisini edinme çabası yaşam boyu sürer. Konuşa konuşa, yaza yaza, dinleye dinleye, ille de okuya okuya… Ama ilkin çocuklara, gençlere dil sevgisi, dil bilinci kazandırabilsek, bir de okuma alışkanlığı…

     Yitirilenler nelermiş, yitirince geriye ne kalırmış, görelim.

 

     YİTİRİLENLER

 

                            Alex Kanevsky

 

İnsan bir gün

Virgülü yitirdi

Söyledikleri birbirine karıştı

 

Noktayı yitirdi

Düşünceleri uzayıp gitti

Ayıramadı onları

 

Ünlem işaretini yitirdi bir gün de

Sevincini, öfkesini, bütün duygularını yitirdi

 

Soru işaretini yitirdi başka bir gün

Soru sormayı unuttu

Her şeyi olduğu gibi kabul eder oldu

 

Başka bir gün

İki noktayı yitirdi

Hiçbir açıklama yapamadı

 

Yaşamının sonuna doğru

Elinde yalnızca tırnak imi kalmıştı

İçinde de başkalarının düşünceleri vardı yalnızca

                                       

----------------------------------------------------------------------

(*) Lefke Avrupa Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı ile Lefke Belediyesi’nin birlikte düzenlediği toplantı.

 

                                                  KAYNAKÇA

 

Akatlı, Füsun (2002^a) “Nasıl Bir Edebiyat Eğitimi?” Varlık dergisi Nisan 2002 Sayı: 1135

     (22-24)

__________ (2002^b) “Edebiyat Eğitimini Tartışırken…” Nasıl Bir Edebiyat Eğitimi? İstanbul: ÇYDD Yay. (75-78)

Alpay, Necmiye (2000) Türkçe Sorunları Kılavuzu İstanbul: Metis Yay.

_____________ (2002) “Lefke Avrupa Üniversitesi’nde Yazım Sorunları Buluşması II

     Radikal Kitap, 07.06.2002

Aksan, Doğan (1975) “Anadili” Ankara: Türk Dili dergisi Sayı: 285 (223-234)

Başkan, Özcan (1988) Bildirişim İstanbul: Altın Kitaplar Yay.

Baymur, Fuat (1948) Türkçe Öğretimi- I (4. baskı) İstanbul: İnkılâp Kitabevi

Bozkurt, Fuat (2004) Türkiye Türkçesi: Türkçe Öğretiminde Yeni Bir Yöntem

     3. baskı İstanbul: Kapı Yay.

Göğüş, Beşir (1990) “Anadili Eğitiminde Yetersizliklerimiz” Çağdaş Türk Dili

     dergisi Sayı: 30-31 (870-873)

Gülüm, Ahmet – Gönen, Kemal (Derleyenler- 2001) Dikkat Yazılı Var-3

     İstanbul: L Yay.

Hepçilingirler, Feyza (2004) “Türkçe Günlük” Cumhuriyet Kitap 10.06.2004

     Sayı: 747

Kocaman, Ahmet (1990) “Anadili Öğretimi, Yabancı Dille Öğretim ve Ötesi” Ankara:

     Çağdaş Türk Dili dergisi Sayı:30-31 (861-865)

Özdemir, Emin (2014) Edebiyat Sözlüğü Ankara: Bilgi Yay.  

 

 

(*) Bu yazı Çağdaş Türk Dili dergisinde (Haziran 2021 Sayı: 400 ) yayımlanmıştır.

21 IŞIK: KÖY ENSTİTÜLERİ

 21 IŞIK: KÖY ENSTİTÜLERİ  (*)

 Recep Nas

       Kurulduğundan bu yana Köy Enstitüleri üzerine çok konuşuldu, çok yazıldı, çok sayıda kitap yayımlandı, yüksek lisans ve doktora tezleri yazıldı. Filmler yapıldı,-akla geliveren-Toprağın Çocukları, Yarım Kalan Mucize, Yücel’in Çiçekleri… Dahası belgeseller çekildi. Adına dernekler, vakıflar kuruldu. Köy Enstitülerinden yazarlar, şairler, bilim insanları, sanatçılar yetişti. Saysam, eksik kalabilir. Bu insanlar, Hasan Âli Yücel’in açtığı ‘Tercüme Bürosu’nun klasiklerini okudular ilkin. Ne de olsa “Öğrencilere her gün serbest okuma yaptırılacak ve onlara kitap okuma alışkanlığı mutlak surette kazandırılacaktır” diye genelge gönderen; “Aydınları okuma alışkanlığı kazanmayan toplumlarda düşündüğünü yazan, fikirlerini açıklayan insan da pek az olur, meydan demagoglara kalır” diyen Köy Enstitülerinin mimarı İsmail Hakkı Tonguç vardı başlarında.

     Köy Enstitüleri tarihsel koşulların, toplumsal gerçeklerin ürünüdür, öz be öz bizimdir, özgündür. Genç, laik Türkiye Cumhuriyeti’nin gereksindiği insanı yetiştirme arayışlarının ürünüdür.

    Suskun, çekingen köylü çocukları nasıl oldu da, nasıl bir eğitimden geçtiler de konuşan, tartışan, hak arayan, sorgulayan, eleştirel düşünen, sözünü sakınmayan, başı dik bireyler oldular? İşte üzerinde düşünülecek, bugün de yararlanılacak olan, bu kurumlarda yaratılan eğitim iklimi, ortamı, oluşturulan ‘hava’…

     Köy Enstitüleri, köy çocukları için ikinci bir dölyatağı oldu, yeniden doğdular orda. Çekinik kalmış yetenekleri, gizilgüçleri, bastırılmış yatkınlıkları ortaya çıktı, serpildi, gelişti.  Orda iş, tarım vardı, sanat, müzik, tiyatro vardı, kültür vardı.

     Köy Enstitüleri, köy çocuklarını sevgiyle, saygıyla kucakladı, bağrına bastı, kabul etti. Söz hakkı tanıdı, dinledi onları. Köy Enstitülerinin verimli toprağı bu ‘tohumları’ meyveye dönüştürdü. 600 yıl sustunuz. Susmayın, konuşun, düşünce üretin, dendi onlara.

     Köy Enstitülerindeki eğitim, iş için, iş içinde, işle eğitimdi. İsmail Hakkı Tonguç, iş, elinizden önce kafanızdan çıkmalı diyordu. Aslolan insanı bütüncül yetiştirmekti. İş ahlakı edinerek kendilerini, insanca yaşanacak biçimde çevrelerini değiştirmeyi öğreniyorlardı. 

     Anahtar sözcük imeceydi. Yarışma yok, işbirliği, dayanışma vardı. Yeğlenen, bir kişinin dev adımı değil, bin kişinin insan adımlarıydı. Emek en yüce değerdi. Savsöz şuydu: Bayramlarda çalışalım, bayramlar için…     

     ‘Cumartesi Toplantıları’ yapılırdı. Müdür, öğretmen, öğrenci, herkes orda. Herkesin söz hakkı var. Eleştiriyorlar, eleştiriliyorlar, tartışıyorlar, özgür bir ortam var. Müdürün önerisi bile reddedilebiliyor.

     Köy çocuğu donanıp aydınlanarak köye dönecek, köy, eğitim yoluyla içerden canlandırılacaktı. Köylünün, uygun yöntemlerle, uygun ortamlarda eğitilerek kendi yazgısını kendisinin değiştirmesi amaçlanmıştı.

     Peki, sorulmamalı mı, düşünen, yurtsever, emeğe saygılı bu köy çocuklarını yetiştiren yöneticilerin, eğiticilerin bunca özverili, çalışkan olmalarının nedeni, kaynağı neydi? Denebilir ki, bütün dünyada saygı yaratan Türkiye Cumhuriyeti’nin onurlu yurttaşları olduklarının bilincindeydiler. Aydınlanma için çoban ateşlerini köy köy, okul okul yakan Prometheus’ları yetiştirdiler. Köy Enstitüleri de, Cavit Orhan Tütengil’in deyişiyle, Türkiye haritamızın 21 köşesinden bize bakan akıl ve umut gözleriydi.

     Kapatıldı Köy Enstitüleri. Neden? Yurtsever, üreten, aydın ve aydınlatan, uyandıran insanlar yetiştirdiği için… Neden? Köylü yoksul, cahil kalsın da sömürene kul köle olsun, avuç açsın, üstelik ona duacı olsun diye. Kimler kapattı? Milletin kazancının milletin kesesine girmesini, köylünün efendi olmasını istemeyenler…

    Kapattılar Köy Enstitülerini, Türkiye’nin ışığını söndürdüler.

 

     (*) Bu yazı Cumhuriyet gazetesinde (16 Nisan 2021) yayımlanmıştır.

 

 

ATATÜRK VE SANAT

                                                 ATATÜRK VE SANAT  (*)

                                                                                                    Recep Nas

                                                                Sanatçı ışığı alnında ilk duyumsayan insandır. 

Atatürk

                                                                                                                      

                                                                                                         

     İlkin Doğan Kuban’dan (2018) bir alıntı: “Sanatı dışlayan, felsefeyi reddeden, bilim ve matematiğe önem vermediği için dört işlemden ötesini programına almayan, dini içeriği olmayan her bilgiyi dışarı atarak imparatorluğun kültür yaşamını körleştiren medrese eğitimi ile Avrupa'nın bilimsel, sanatsal, çevresel ve felsefi gelişme içerikli bilgilerinin hepsi dışlanmış oldu. Bu kültür Avrupa’ya gelecek yollarını açan kültürdü, Osmanlı’da hepsinin dışlanmasının sonuçları ağır oldu”  

    Ama bir genç Osmanlı subayı vardı, farklı düşünen, ilerisini gören, sanata değer veren… Söylev’i (Nutuk) elle yazan hattat Ethem Çalışkan anlatıyor: Yıl 1915. Çanakkale Savaşları, Gelibolu… 57. Piyade Alay Komutanı Mustafa Kemal son kez siperleri denetlerken bütün duvarların yazılarla bezeli olduğunu görüyor. Askerler çamur, tebeşir, kömür, ne bulmuşlarsa duygularını yazmışlar. Çok güzel bir yazı görüyor, yaverine yazıyı yazanı bulduruyor. Mustafa Kemal, askere bazı sorular sorduktan sonra “Çık git buradan, yeterince gönüllü var sipere girecek” deyip onu sanatını yapsın diye gönderiyor. Bu, bir komutanın savaşın saniyesinde bile bir güzel yazıyı seçip o yazıyı yazan elleri tetikten kurtarıp kaleme yönlendirmesidir. O asker ünlü hattat Macit Ayral’dır[1891-1961] (Erdoğan, 2016).

     Mustafa Kemal Sofya’da askeri ataşeyken (1913) çoksesli müziğe ilgi duymaya başlamıştı. Bulgarca oynanan operayı (Tosca) imrenerek izleyen Mustafa Kemal, Şakir Zümre’ye “Bulgarların Balkan Savaşında bizi neden yendiklerini anladım, onların operası var” demiş, kurtuluştan sonra da yabancı operaların Türkçe oynanmasını sağlamıştır. Bununla da yetinmeyip İran Şahı Rıza Pehlevi Türkiye’ye gelince (1934) ona sunulsun diye ilk Türk operası olan Özsoy’u (Librettoyu yazan M. Hayri Egeli, besteleyen Adnan Saygun) hazırlatır, konusunu da kendisi verir.

     Daha 1924’te Musiki Muallim Mektebi açıldı,  resim ve heykel sergileri de açılmaya başlandı. 1925’te Sanayi-i Nefise Mektebi Âli çıkışlılar Avrupa’ya gönderildiler. Gazi Eğitim Enstitüsü’nde Resim-iş Bölümü 1932’de, Müzik Bölümü de 1937’de öğretime başladı. 1937’de Resim ve Heykel Müzesi’nin açılışını Atatürk’ün kendisi yapmıştır. Türk kadınının tiyatroda daha fazla yer almasını desteklemiştir, Türk müziğinin akademik altyapısının güçlenmesi için genç müzisyenleri yurt dışına göndermiştir.

     Resim, heykel, müzik, tiyatro Türk Kültür Devriminin ayrılmaz parçalarıdır. Atatürk’ün deyişiyle, Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli kültürdür. Onun içindir ki Atatürk “Güzel sanatlardaki başarı, tüm devrimlerin başarılı olduğunun kesin kanıtıdır” diyor.

     Atatürk yeni yeni gelişen sinemanın da ‘7. Sanat’ olduğunun ayırdındaydı. Sinemaya ilişkin de konuşmuştur: “Sinema öyle bir buluştur ki, bir gün gelecek barutun, elektriğin bulunuşundan, anakaraların keşfinden daha çok dünya uygarlığının yönünü değiştireceği görülecektir. Sinemaya layık olduğu önemi vermeliyiz” (Gürsöz, 2013).

Atatürk’ün tiyatroya gidişiyle ilgili bir öykücük (anekdot) var, çeşit çeşit anlatılıyor, birbiriyle çelişkili… Biri şu: Başında Muhsin Ertuğrul’un bulunduğu Darülbedayi Ankara’ya gidiyor. Dönemin (1927 – 1930) İçişleri Bakanı Şükrü Kaya Muhsin Ertuğrul’u uyarıyor: “Aman ha, Mustafa Kemal gelmeden perdeyi açma.” Ama Muhsin Ertuğrul ilkeli insan, perde saatinde açılır. “Biz dokuzda başlarız. Zaten benim bildiğim Cumhurbaşkanı her şeyi bırakır, tiyatroya zamanında gelir” diyor.

     O Muhsin Ertuğrul ki “Öbür gün öleceğinizi bilseniz yarın ne yapardınız?” sorusuna “ bir tiyatro kurardım”; “Fırını olmayan bir ülkede insanlar aç kalır, ölür. Tiyatrosu olmayan ülkede de insanlar ruhsal olarak aç kalır, birbirini öldürür”; “Tiyatro sahnesi sabun gibidir. Sabun nasıl kir tutmazsa sahneye de öylece ahlaksızlık kondurulamaz” diyen, çocuk tiyatrosunu okulla eşdeğer gören bir tiyatro tutkunu.

     Olaya, o geceye dönelim. Şöyle anlatan var: Atatürk üçüncü zile kadar ortada görülmez. Ama perde açıldığında Muhsin Ertuğrul göz ucuyla bakar, gelmiş, locasına oturmuştur. Oyundan sonra da Muhsin Ertuğrul’a göz kırpıp, “Nasıl Muhsin Bey zamanında geldim, değil mi?” diyor.

     İkincisini akademisyen, tiyatro eleştirmeni, yazar, çevirmen Ayşegül Yüksel’den dinleyelim: “Muhsin Ertuğrul’un Darülbedayi’ye başyönetmen olduğu bir dönemde Atatürk’ün oyun izlemek için tiyatroya geleceği duyurulmuş. Herkes Ata’yı karşılamak için hazırda beklerken oyun zamanı gelip çatmış. Atatürk yok. Muhsin Ertuğrul perdeyi zamanında açtırarak oyunu başlatmış. Oyuna yalnızca dört dakika gecikmiş olan Atatürk’ün duruma sinirlenip başyönetmeni görevden alması beklenirken, Ertuğrul’u ilkeli ve ödünsüz davranışından dolayı kutlamış olması kuşaklar boyu övgüyle aktarılmıştır” (Cumhuriyet, 12.06.2018).

     Bunun daha ayrıntılı olanı, illüzyonist, tiyatro Sanatçısı Sermet Erkin’in anlattığı… (Ulusal Kanal, 10.11.2018) Bir tanıktan, Necdet Mahfi Ayral’dan dinlemiş. Saatli Maarif Takvimi’nde (03.02.2018) de aynısı anlatılıyor: Üçüncü zil çalmış, Atatürk yok. Bir yanda ülkenin kurtarıcısı, kurucusu, öbür yanda disipliniyle ünlenmiş, ilkeli Muhsin Ertuğrul… Herkes tedirgin, Muhsin Ertuğrul’a soruyorlar, ne yapacağız? Perdeyi açacağız, kural bozulmaz. Oyun başlıyor, Atatürk sonra geliyor, oyunun başladığını anlayınca fuayede bir koltuğa oturuyor. “İçeri girmeyecek misiniz Paşam?” diye sorulduğunda, “Geç kaldık çocuk (Çocuk sözcüğünü Rumeli ağzıyla pek hoş söylermiş: çucuk), ikinci perdede gireriz.” Eline aldığı bir dergiyi okumaya başlıyor. Birinci perde bitip de ara verilince Atatürk locada yerine oturuyor. Işıklar sönüyor, ama o ne, Muhsin Ertuğrul – kendine yakışan- incelikli bir davranış sergiliyor, oyunu birinci perdeden başlatıyor. İşte insana, sanata, tiyatroya saygılı iki insan…

     Bilim savaşa da hizmet edebilir, ama sanat sadece barışa hizmet eder. Atatürk’e bir resim gönderiliyor. Yerde yatan Yunan askerinin göğsüne süngüsünü saplayan bir Mehmetçik resmedilmiş. Atatürk bakar bakmaz, ne iğrenç bir manzara, kaldırın şunu, diyor. (*)

      Mussolini Atatürk’e silahların ortasında, bir tankın üstünde büyüklük gösterisi içinde bir fotoğrafını gönderiyor. Atatürk de karşılık olarak bir fotoğrafını gönderiyor, kumsalda çekilmiş mayolu bir fotoğrafını…

     Ünlü tiyatro sanatçısı Vasfi Rıza Zobu’nun insanın tüylerini ürperten bir anısı: Ankara’da (1930) Atatürk’ün de seyrettiği Darülbedayi’nin oyunundan sonra sanatçılar Atatürk Orman Çiftliği’ndeki Marmara Köşkü’ne (Şimdi yok, yıktılar) çağırılıyorlar. İsmet İnönü, bazı bakanlar, Dr. Reşit Galip de orda. Neşeli bir gece, Atatürk de çok neşeli. Doyum olmaz tatlı söyleşiler sürüp gidiyor, zaman akıyor. İyi de saat 02: 00 olmuş.  Sanatçılar sabah erken kalkacaklar, Eskişehir’e gidecekler. Ama Atatürk’ten izin almaya çekiniyorlar, “dağılalım” demesini bekliyorlar. Atatürk’e yakınlığını, nazının da geçtiğini gözlemledikleri Milletvekili  (daha bakan değil) Dr. Reşit Galip’ten yardım istiyorlar.

     -Tamam, diyor. Ben izin alırım, gelin benimle.”

     Atatürk’e giderek,

     -Paşam, bu sanatçılar yarın Eskişehir’e gidecekler, erken kalkacaklar. Orda da temsil verecekler. İzin verirseniz gitmek istiyorlar.

     -Pekâlâ, gitsinler.

     -Ama Paşam izin verirseniz giderken elinizi öpecekler.

     Atatürk’ün yüzü değişmiş, sertçe,

     -Hayır! Efendiler, siz, (duraklamış, sonra kendini de katarak) biz, hepimiz milletvekili olabiliriz, bakan olabiliriz, hatta cumhurbaşkanı olabiliriz, ama sanatçı olamayız.

     Sanatçılar Atatürk’ten böyle övgülü sözler duyunca, öyle duygulanmışlar ki, teşekkür mü etmeliler, estağfurullah mı demeliler, yoksa aptal aptal gülümsemeliler mi, bilememişler.

    Atatürk sürdürmüş sözünü,

     -Hayır, sanatçı el öpmez, sanatçının eli öpülür.

     Bu söz üzerine sanatçıların gözleri yaşarmış.

     Dr. Reşit Galip,

     -Evet, Paşam, biz, hepimiz milletvekili olabiliriz, bakan olabiliriz, cumhurbaşkanı olabiliriz, ama dünyada hiçbir insan Mustafa Kemal olamaz. İzin verin elinizi öpeceğiz.

     Dr. Reşit Galip bunu der demez hep birlikte Atatürk’ün eline atılmışlar. Eller karışmış. Vasfi Rıza Zobu diyor ki, o karışıklıkta belki de kendi elimi bile öpmüşümdür. (**)

     Memet Fuat’ın deyişiyle “Bağnazlıktan uzak,  düşüncelere saygılı, irdelemeyi, tartışmayı, değerlendirmeyi, paylaşmayı bilen, toplumsal konulara kişisel çıkarları açısından bakmayan, insanlara sevgiyle, anlayışla yönelen bir insan… Bütün bu güzelliklerin nereden geldiğini araştırınca hepsinin altında sanatların yattığını görürsünüz.”

     Bence Atatürk de sanatçıdır. Racine’in sözüyle, sanat hiçbir şeyden bir şey yapmaktır çünkü.

 

                                                         KAYNAKÇA

 

Erdoğan, Sema (2016) “Nutuk’u Elle Yazan Hattat: Ethem Çalışkan” Bütün Dünya dergisi       

     Kasım 2016 (124-128)

Gürsöz, Hatice Kumbaracı (2013) “Atatürk ve Sanat” Bütün Dünya dergisi Ekim 2013

Kuban, Doğan (2018) “Ya Tümel Felsefe, Bilim, Sanat ve Teknoloji ya da Kölelik”

     Herkese Bilim teknoloji dergisi 28.12.2018 Sayı: 144

Yüksel, Ayşegül (2018) “Siyasetçi Tiyatroda” Cumhuriyet, 12.06.2018    

(*) https://www.atam.gov.tr  (Latife Öztoprak)

(**)http://gazetemustehak.com/vasfi-riza-zobu-ataturkun-sanat-sanatçiya-verdigi-degeri-anlatiyor/   (Söyleşi: Nazmi Kal)

                                

 

 

(*) Bu yazı ÇEK’in (Çağdaş Eğitim Kooperatifi) e-dergisi olan ÇAĞDAŞ BAKIŞ’ta (Mart 2021 Sayı: 38) yayımlanmıştır. (62-64)